ابوجعفر محمد بن عیسی بن عبید، از راویان و اصحاب امام رضا، امام جواد، امام هادی، امام حسن عسکری (علیهم السلام) است. قدمای از رجالیون و بزرگان این فن در شخصیت رجالی محمد بن عیسی بن عبید اختلاف نظر دارند. پس از نقد و بررسی این نتیجه حاصل است که مقتضی برای وثاقت محمد بن عیسی بن عبید هم چون روایت فضل بن شاذان و توثیق وی توسط نجاشی و اصحاب امامیه، وجود دارد و تنها چیزی که به عنوان مانع برای وثاقت محمد بن عیسی بن عبید محسوب می شود، تضعیف شیخ طوسی است که خود بنفسه موضوعیت نداشته بلکه مستند به استثنا صورت گرفته توسط ابن ولید و شیخ صدوق در روایات محمد بن عیسی بن عبید می باشد. این استثنا و تضعیف نیز تنها در مورد منفردات محمد بن عیسی بن عبید از یونس بن عبد الرحمن و یا منفردات محمد بن احمد بن یحیی از محمد بن عیسی بن عبید به سند منقطع است نه مطلق روایات محمد بن عیسی بن عبید. لذا روایاتی که محمد بن عیسی بن عبید در اسناد آن قرار گرفته است، در صورتی که از نوع این دو دسته از روایات نباشد، نمی توان آنها را با استناد به رای ابن ولید و شیخ صدوق، ضعیف دانست. بر این اساس سخنان ابن ولید و شیخ صدوق ظهور در تضعیف محمد بن عیسی بن عبید ندارد تا اینکه منافات با ادله توثیق محمد بن عیسی داشته باشد. در نتیجه می توان با توجه به دلائل توثیق محمد بن عیسی بن عبید، وثاقت محمد بن عیسی بن عبید را اثبات نمود.

احادیث راویان اهل سنت به نقل از ائمه شیعه و حجیت آن، از جمله موضوعات پراهمیت علم درایه و فقه است. در یک نگاه کلی، می توان اندیشمندان شیعه را به دو گروه موافق و مخالف حجیت خبر موثق تقسیم کرد. اسماعیل بن ابی زیاد سکونی از جمله راویان اهل سنت است که روایات فراوانی، بویژه در حوزه فقه، از امام صادق علیه السلام روایت کرده است. بازشناسی این راوی برای آشکار ساختن میزان اعتبار روایات او در منابع حدیثی شیعه اهمیتی فراوان دارد. با توجه به توثیق سکونی از سوی اندیشمندان شیعی و عمل فقیهان به روایات او، می توان گفت که احادیث نقل شده از او اعتبار داشته و قابل اعتماد است.

یرجی الرجوع الی النص الکامل معروض.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

احمد بن محمد بن عیسی اشعری از اصحاب امام رضا، امام جواد و امام هادی (ع) و از راویان بزرگ شیعه در قرن سوم هجری به شمار می رود. تمام فقها و علمای رجال درباره وثاقت ایشان اتفاق نظر دارند. او احادیث مختلفی را درباره مبدأشناسی نقل کرده است. در این تحقیق سعی شده است با مطالعه و بررسی این روایات، آرای کلامی وی درباره مبدأشناسی به دست آید. در این مقاله بیان شده است که عالم حادث است و خدا خالقِ آن است. انسان فطرتاً خدا را می شناسد و در عالم ذرّ به ربوبیت او اقرار کرده است. برخی از صفات ثبوتی و سلبی خدا برشمرده شده و تصریح شده است که خالقیت، رازقیت، ربوبیت، مالکیت، فاعلیت و هدایت مخصوص خداوند است و هیچ چیزی شبیه خدا نیست؛ نه در ذات و نه در صفات، بلکه خدا این اسماء الحسنی را خود برای خویش اختیار کرده است. انسان مجبور نیست، اما توانایی و استطاعت مطلق و مستقل نیز ندارد؛ یعنی در محدوده اراده و قضا و قدر الهی اختیار دارد.

در این تحقیق پس از کاوشی درباره شخصیت احمد بن محمد بن خالد برقی و پدر وی محمد بن خالد در کتب رجال و فهرست و همچنین بررسی اسناد بخش بر جای مانده از کتاب المحاسن در مقایسه با اسناد الکافی نتیجه گرفته می شود که برقی پسر از جمله ثقات و معتمدین در امر حدیث بوده است و نقل زیاد او از ضعفاء حداقل در بخش بر جای مانده از المحاسن بازتاب چندانی ندارد. همچنین مجموعه کتب المحاسن در زمره منابع معتبر حدیثی بوده و کاهش یا نقصان منقول در آن به کمی یا زیادی تعداد کتابهای آن ارتباط دارد و نه تغییر در متن آنها. از دیگر سو مقایسه میزان نقل برقی از مشایخ در دو کتاب المحاسن و الکافی می تواند نشانه ای بر اصالت بخش بر جای مانده از المحاسن تلقی گردد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

اسماعیل بن ابی زیاد سکونی شعیری، محدثی است که روایات بسیاری از او نقل شده و از همین رو در جوامع روایی و فقهی، مهم و اثرگذار قلمداد شده است. او به دلایل زیر در منابع رجالی و فقهی، «عامی مذهب» و «ضعیف» دانسته شده است: عدم فتوای شیخ صدوق به منفردات سکونی، تصریح برخی از فقیهان و صاحب نظران دانش رجال امامیه برضعف و عامی بودن و حتی کفر سکونی و اتحاد مسلک وی با اهل سنت. در پژوهش حاضر، پس از تبیین دلایل و شواهد مذکور، به بازاندیشی انتقادی و کشف میزان اتقان این گزاره ها جهت اثبات نظریه عامی بودن و ضعف سکونی پرداخته شده و این نتیجه به دست آمده است که در تمسک به این دلایل و شواهد، به جمیع قرائن موثر در تشخیص جایگاه و ضعف یا وثاقت راوی توجه نشده است و یا منحصرا به رجوع به منبع رجالی اکتفا شده است. عدم توجه به امارات امامیت و وثاقت سکونی از قبیل: محتوای روایات سکونی، عدم تقیه اهل بیت (ع) از حدیث با وی، مقبولیت روایات سکونی، روایت اصحاب اجماع و کثرت روایت اجلاء از این راوی، از دیگر اشکالات این نظریه است. بر این اساس، این راوی در شمار محدثان «امامی مذهب» و بلکه از «ثقات امامیه» پذیرفته می شود.